* ههوهتوو *
قوتابخانهی عهتائوڵڵا ئهمینی کهسنهزان ههوهتوو
* ههوهتوو *
قوتابخانهی عهتائوڵڵا ئهمینی کهسنهزان ههوهتوو
مێژووی شهوی چله(یهڵدا) - تاریخچهی شب یلدا
شهوی یهڵدا یا(شهوی چله) مێژوویهکی کۆن و چهند ههزار ساڵهی ههیه و دهگهڕێتهوه بۆ (ئیزهدی میهر)سهردهمی میتراپهرستی که بهر له زهڕدهشت بووه و یهکێکه لهکۆنترین جهژنهکانی کوردان و میللهتانی دیکه و تا ئێستاش ئهو جهژنه بهڕێوه دهچێت، شهوی یهڵدا به چلهی گهورهش ناودهبرێت، واته دوایین ڕۆژی پایز که دهکاته (30) سهرماوهز، بهدرێژترین شهوی ساڵ دادهنرێت و ناونراوه شهوی یهڵدا و میلـلهتانیش ههر یهکه و بهشێوهیهک ئهو شهوه بهڕێدهکهن، خواردن و چالاکی و فستیڤاڵو کۆبوونهوهی کهسوکار و هاوڕێیان، لهتایبهتمهندییهکانی ئهو شهوهن و له کوردستانیش بهههمان شێوه، شهوهکه بهرز ڕادهگیرێت و چهند چالاکییهک ئهنجامدهدرێن.
(برای دیدن باکیفیت تصویر آنرا در سیستم خود ذخیره کنید)
مێژووی شهوی چله:
دوایین شهوی دوایین مانگی پایز و سهرماوهز، که بهدرێژترین شهوی ساڵ ههژماردهکرێت، بهشهوی یهڵدا ناسراوه، یهڵدا وشهیهکی (سریانی)یه، بهمانای (لهدایکبوون) دێت، مێژووهکهشی دهگهڕێتهوه بۆ سهردهمی میهرپهرستی(میتراییزم)، واته ڕۆژی لهدایکبوونی خواوهندی میهر،باس له ئهفسانهیهک دهکرێت له بارهی شهوی یهڵدا، گوایه مانگ و ڕۆژ، عاشقی یهکتر بوون، بهڵام لهڕاستیدا مهسهلهی شهوی یهڵدا دهگهڕێتهوه بۆ سهردهمی میتراییهکان، دواتر تێکهڵ به زهردهشتییهکان بووه و گواستراوهتهوه بۆ ناو مهسیحیی (ڕۆمی)یهکان" و جوولهکه و میللهتانیتر.
ئێرانییهکان لهکۆندا ساڵی (12) مانگهیان بهسیمبۆلی جیهانی (12) ههزار ساڵه دهزانی، که دابهش بووه بهسهر چوار وهرزی سێ مانگی سهرهتای دهستپێکردنی ساڵ، که بریتی بوو له لهدایکبوونی دووبارهی ههتاو(ڕۆژ)، ئهویش ههمان ڕۆژی یهکهمی زستان و کۆتاڕۆژی مانگی پایز بووه و بهدرێژترین شهوی ساڵیش دیاری کراوه، که تهنها چهند چرکه ساتێک لهشهوهکانی دیکه درێژتره.یهڵدا شهوی له ناوبردنی تاریکی و ئههریمهن و له دایک بوونی ههتاوه.
یهڵدا که مانای له دایک بوونه، مهبهستیش لێی لهدایکبوونی خۆره، دوو چله ههیه له وهرزهکانی ساڵدا، یهکێکیان چلهی هاوین که لهمانگی پوشپهڕهوه دهستپێدهکات، ئهویتریشیان له یهکهم ڕۆژی زستان لهمانگی بهفرانبارهوه دستپێدهکات.
لهناو نهتهوه ئارییهکانی کۆندا، یهکهم شهوی زستان، بهمانای سهرکهوتنی ئاهوورامهزدا بهسهر ئههریمهندا دێت، بهمانایهکی دیکه سهرکهوتنی خواوهندی چاکهیه بهسهر خواوهندی خراپهدا، واته سهرکهوتنی ڕووناکی بهسهر تاریکیدا".بۆیه لهم شهوهدا کهس نابێ بخهوێ چونکه ئههریمهن زاڵ و حاکمه و تا بهیانی دهبێ ئهو شهوه به ڕابواردن به سهر بدرێت.
ههتاو سیمبۆلی ئێزیدی مهزن (میترا) بووه، که جیهانی ڕزگارکرد، چونکه ههر ئهو ههتاوه یا خود میترا بوو که له یهکهم ڕۆژی مانگی بهفرانباردا، هێزی ئههریمهنی شهوی تێکشکاند و جیهانی له ژێر دهسهڵاتی شوومی ئهو شهوه درێژهدا ڕزگارکرد، بۆیه کوردان و ئێرانییهکانی سهردهمی ئایینی میهری، شهوی یهڵدایان بهشهوی لهدایکبوونی میترا ناودهبرد و دهیانکرده جهژن، چونکه خۆر و ڕووناکی بهسهر شهوی تاریکیدا زاڵ دهبێت.
شهوی یهڵدا له ڕووی زانستییهوه:
شهوی یهڵدا که درێژترین شهوه و کورتترین ڕۆژهکهشی کورتترین ڕۆژی ساڵه، له ڕووی زانستییهوه کاتێک ڕوودهدات، که خۆر دهکهوێته دوورترین خاڵی سهر هێڵی نێوهڕاستی گۆی زهوییهوه.
بهگوێرهی ڕۆژژمێری زایینیش، شهوی یهڵدا ههڵگهڕانهوهی زستانه له نیوهی باکووری زهوی لهنێوان (20-23)ی کانوونی یهکهمی ههموو ساڵێک، له نیوهکهی باشووریش لهنێوان (20-23)ی حوزهیرانی ههموو ساڵێک ڕوودهدات.
یادکردنهوهی شهوی یهڵدا:
لهکۆنهوه تا ئێستا لهلایهن کوردهوه یادی ئهو شهوه دهکرێتهوه و له کۆندا خواردن ئاماده دهکرا و هاوڕێ و خزم و دۆستان له بهردهم سۆمپای داردا کۆدهبوونهوه و تاکوو بهیانی بهخۆشی و ئاههنگ گێڕان ڕۆژیان دهکردهوه و تا ئێستا بهشێوازی جیاواز ئهو ئاههنگ و یاد کردنهوهیه لهشهوی یهڵدادا لهکوردستاندا دهکرێتهوه.
شهوی یهڵدا لههونهرو هۆنراوهدا:
شهوی یهڵدا لهناو شاکاره هونهرییهکانو هۆنراوهی شاعیرانی کلاسیکو نوێدا بهکارهێنراوه و تا ئێستا که یادی شهوی یهڵدا دهکرێتهوه، شهوهکه بهچهندین چالاکی و شیعری جۆرا و جۆر بهڕێدهکرێت.
خواردنو چالاکی لهشهوی یهڵدادا:
لهشهوی یهڵدادا ههر ناوچهیهک و ههر هۆزێک شێوازی خواردنیان جیاوازه، جوولهکهکان لهو شهوهدا جهژنێکیان ههیه که بهجهژنی درهخت ناسراوه، مۆم دادهگیرسێنن و دهست بهنزا و پاڕانهوه دهکهن، بهڵام لای کورد ئهو شهوه بهجیاوازتر ناودهبرێت، له نێو کورددا بهشهوی یهڵدا دهوترێت (شهوی شهو چلهی شهو) که کهسوکار و خزم و هاوڕێ کۆدهبنهوه و کاتێکی خۆش بهسهر دهبهن، ئهو شهوهش لهناوچهی موکریان کهسوکار لهدهوری یهکتری کۆدهبنهوه و بۆڵه ترێ که له مانگی کۆتایی هاویندا بهپهت ههڵدهگیرێت و وشک دهکرێتهوه، بۆ ئهوهی لهو شهوهدا بخورێت، ههر لهو شهوهشدا کاسه و دراوسێیهتی دهکرێت لهنێوان خۆیاندا که دراوسێیهکان خواردن بۆ یهکتری دهنێرن،لهناوچهی (سنه)ی خۆرههڵاتی کوردستانیش لهکۆتایی هاویندا، کاڵهک ههڵدهگیرێت که پێی دهوترێت (کاڵهک تورش) دهخرێته نێو سرکهوه و لهو شهوهدا لهگهڵ یاپراخی باینجان و بیباری سوور دهخورێت". ههر لهشهوی یهڵدادا زیاتر شووتی و ههنار و ههرمێ دهخورێت، خواردنی شووتیش بهمانای ماڵئاوایی کردنه له وهرزی گهرما و پێشوازی کردنه له وهرزی سهرما".
بۆنه و مهراسیم لهشهوی یهڵدادا:
شهوی یهڵدا لهنێو گهلانی جیهاندا تایبهتمهندیی خۆی ههیه و ههر وڵاتێک لهو شهوهدا بهپێی دابونهریتهکان ئاههنگو فێستیڤاڵ ڕێکدهخهن، له ژاپۆن لهسهدهی حهوتهمی زایینییهوه به دهرکهوتنی خواوهندی خۆر (تامیتراسۆ) لهئهشکهوتێکدا یادی ئهو شهوه کراوهتهوه، لهههندێک شوێنی دیکهی ژاپۆنیش به لێنانی خواردن ئهو شهوه بهڕێدهکرێت، بهڵام لهچین، لهو شهوهدا خێزانه چینییهکان ژهمه خۆراکی (تانگیوان) دهخۆن که له پێکهاتهکهی برنجه، بهمانای یهکگرتوویی خێزانهکان دێت، ئهمه وێڕای ئهنجامدانی ئاههنگ و چهندین فێستیڤاڵی جۆراوجۆر.
کات لهشهوی یهڵدای وڵاتاندا:
درێژترین شهوی ساڵ له وڵاتی فهنلاند دایه و پلهی یهکهمه چونکه ماوهکهی (18) کاتژمێر و (22) خولهکه، دووهمیش نۆرڤێژ دێت که شهوی یهڵدا تێیدا (18) کاتژمێر و نۆ خولهکه، سویدیش له پلهی سێیهمدا دێت که (17) کاتژمێر و (54) خولهکه، درێژترین شهویش له کوردستاندا که شهوی یهڵدایه، (17) کاتژمێرو (14) خولهکه.
لهتیف سوڵتانی
24 ویژگی "جامعهی زنده"
24 ویژگی "جامعهی زنده"
جامعهای زنده و سالم است که:
1. که آموزش اخلاق و مسئولیت اجتماعی در دورهی دبستان تمام شده باشد.
2. که تعداد رسانه های غیر دولتی حداقل دو برابر دولتی باشد.
3. که در جاده های آن در هر صدکیلومتر برای شهروندان، استراحتگاه ساخته شده باشد.
4. که شهروندان آن به وفور به هم اعتماد کنند.
5. که حداکثر هزینه های غذا و مسکن، 35 درصد درآمد شهروندان باشد.
6. که شهروندان آن وقتی به چهار راهها می رسند، اتومبیل خود را کاملاً متوقف کنند.
7. که نرخ تورم در آن یک رقمی باشد.
9. که شهروندان آن به انجام کارهای صحیح و منظم توام با سلامتی مالی عادت کرده باشند.
10. که تکمیل پیچیده ترین طرح های "عمرانی" در آن، حداکثر 3 سال به طول انجامد.
11. که مجموعه جامعه و سیستم از مرحله امنیت و بقا عبور کرده باشد.
13. که مدیریت آن جامعه مبتنی بر سعی و خطا نباشد.
15. که حداقل سه و نیم درصد نرخ رشد اقتصادی داشته باشد.
16. که شهروندان آن نگران آینده خود نباشند.
17. که در آن فرهنگ مکتوب بر فرهنگ شفاهی غالب باشد.
18. که شهروندان آن از اخلاقی بودن و رعایت حریم های اجتماعی ، لذت ببرند.
19. واژه های "ببخشید "، "عذر می خواهم" و "اشتباه کردم" به وفور در میان شهروندان رواج داشته باشد.
20. که شهروندان آن، دندان های سالم داشته باشند.
21. که انتقاد از اندیشه ها و سیاست گذاریها در آن، پی آمدی نداشته باشد.
24- رشد و ترقی و تعالی کشور بر هر امر دیگری تفوق داشته باشد.
دو عکس قدیمی از دانشآموزان روستای کسنزان ههوهتوو
دوو وێنهی کۆنی قوتابیانی گوندی کهسنهزان سهر به ههوهتووی دیواندهره
(دهیهی شهستی ههتاوی)
(یادی به خێر ئهو ڕۆژانه)
باز باران با ترانه
میخورد بر بام خانه
روزهای کودکی کو؟
فصل خوب سادگی کو؟
کودک خوشحال دیروز،
غرق در غم های امروز
یاد باران رفته از یاد،
آرزوها رفته بر باد
آرزوها رفته بر باد.....
معلم:پورهاشمی از بیجار
از راست:داوود رنجبریان- هوشیار درخورد- آزاد درخورد- ابراهیم دستخیز- سلمان شهبازی- جلال خالدی- ادریس قیصری- کمال خدایاری- هوشیار دستباز- زاهد صادقی- سیروان دستباز- خلیل ایزدی- حامد شهبازی- سیدطاها حسینی- کیوان صالحی- سیدخالد حسینی- رضا یاری- عزیز خاکیشا- ابراهیم امینی- شۆڕش بهرامی- سید فخرالدین قیصری- آزاد اکبری- توفیق نوشادی.
خانمها:وهنهوش شهبازی- احترام احسنی- کژال اسکندری- کبری شریفی- مهناز اتهمی- صبری خالدی- کاوه مهدینیا
قەڵای سنەدژ و دیمهنێک له شاری سنه ساڵی١٢٦٠ی کۆچی ئێستا پایگای سوپای پاسدارانە
عکسی نایاب از قلعهی سنهدژ و منظرهای از شهر سنندج - سال 1260
دیواندهره ساڵی 1338ی ههتاوی(دیواندره سال 1338خورشیدی)
ڕاوهستاو له ڕاستهوه بۆ چهپ:1-خهلیفه نهسروڵڵا ڕهزایی2- حاجی عهلی ڕهزایی3- ئاغه حیسام جهعفهری- ئاغه جهماڵ جهعفهری- سهیید نیزام جهعفهری – سهیید عهلائهددین جهعفهری7- نهبی سهفهری 8- عهبدوڵڵا سهفهری(ناوبانگ به عهوده سهفهر).
دانیشتوان له ڕاستهوه بۆ چهپ:1- کاک سدیق2- یهکێک له موریدهکانی ئاغه جهماڵ خهڵکی گوندی چۆڵاخ3- نهناسراو- حاجی عهلی ترمیناڵ – ئاغه حهمهی خزرئهلیاسی(قهدیمیترین دووکانداری دیواندهره)7-حاجی شهریف خزرئهلیاسی(قه دیمیترین دووکانداری دیواندهره).
(با سپاس فراوان از کاک زانکۆ یاری به خاطر ارسال این عکس نایاب)