* ههوهتوو *
قوتابخانهی عهتائوڵڵا ئهمینی کهسنهزان ههوهتوو
* ههوهتوو *
قوتابخانهی عهتائوڵڵا ئهمینی کهسنهزان ههوهتوو
سروودی نهورۆز
نەورۆز
ئەم ڕۆژی ساڵی تازەیە نەورۆزە، ھاتەوە
جەژنێکی کۆنی کوردە بە خۆشی و بەھاتەوە
چەند ساڵ گوڵی ھیوای ئێمە پێپەست بوو تاکوو پار
ھەر خوێنی لاوەکان بوو گوڵی ئاڵی نەوبەھار
ئەو ڕەنگە سوورە بوو، کە لە ئاسۆی بڵندی کورد
مژدەی بەیانی بۆ گەلی دوور و نزیک ئەبرد
نەورۆز بوو ئاگرێکی وەھای خستە جەرگەوە
لاوان بە ئەشق ئەچوون بە بەرەو پیری مەرگەوە
وا ڕۆژھەڵات لە بەندەنی بەرزی وڵاتەوە
خوێنی شەھیدە ڕەنگی شەفەق، شەوق ئەداتەوە
تا ئێستە ڕووی نەداوە لە تاریخی میللەتا
قەڵغانی گولـلە سنگی کچان بێ لە ھەڵمەتا
پێی ناوێ بۆ شەھیدی وەتەن شیوەن و گرین
نامرن ئەوانە وا لە دڵی میللەتا ئەژین
چهند کتێبی چیرۆکی سادهی کوردی بۆ خوێندنهوه
به پێشنیاری یهکێ له دۆستان،بۆ ئهو دۆستانهی که کوردی تازه فێر بوونه و دهیانهوێ خۆیان له خوێندنهوهی کوردیدا بههێز و تاقی بکهنهوه، ئهم چهند کتێبهم له بواری جۆربهجۆردا بۆیان داناوه که دهتوانن دانلۆدی کهن و سوودی لێ وهربگرن.دۆستان به خوێندنهوه و نووسینی بهردهوام دهتوانن خۆیان له کوردیدا زۆر بههێز بکهن و پاش ماوهیهک بێ هیچ کێشهیهک خۆیان له خوێندنهوه و نووسینی کوردیدا ڕابهێنن. گرنگ ئهوهیه کارهکهتان بهردهوام بێت و تهنبهڵی بنێنه لاوه و له شوێنێکهوه دهست پێ بکهن. (سوڵتانی)
(چوارینهکانی باوه تایهری ههمهدانی به کوردی ناوهڕاست)
دۆنادۆن- چیرۆک- حوسێن شێربهگی
http://s1.picofile.com/file/7532826341/%D8%AF%DB%86%D9%86%D8%A7%D8%AF%DB%86%D9%86.pdf.html
چل حهکایهتی مهلا مهحموودی بایهزیدی
گهلاوێژی کوردستان- وهرگێڕانی چیرۆکهکانی کهلیله و دمنه به کوردی
گوڵبژێرێک له چیرۆکهکانی سادق ههدایهت- عهلی نانهوازاده
کۆمهڵه چیرۆک-حهمه کهریم عارف
ئهفسانهی سپی ئاشق(چیرۆک و ئهفسانهی تورکی)-حهمه کهریم عارف
کانی مرادان-چیرۆکی کۆن- سهلاح پایانیانی
سپاس له کتێبخانهی ئهوین -کاک بهختیار - دۆستان دهتوانن به سهدان کتێبی دیکه له کتێبخانهی کوردی ئهوین داگرن
دانلود مجموعهی فعالیت نوروزی زبان و ادبیات فارسی برای دانشآموزان دورهی متوسطهی اول جهت استفادهی همکاران
بررسی آرایههای ادبی کتب فارسی- 10 صفحه(دانلود)
بررسی نکات دستوری کتب فارسی- 8 صفحه(دانلود)
بررسی قالبهای شعری کتب فارسی- 5 صفحه(دانلود)
طرز ساخت انواع زمانهای فعل در فارسی- 2 صفحه(دانلود)
مجموعهای شامل چهار بخش 1- مهمترین نکات دستور زبان فارسی(8 صفحه) 2- بررسی مهمترین آرایههای ادبی(10 صفحه) 3- بررسی مهمترین قالبهای شعری(5 صفحه) 4- انواع زمانهای فعل و طرز ساخت آنها(2 صفحه) را به عنوان فعالیت نوروزی دانشآموزان مقطع متوسطهی اول(قابل استفاده هر سه پایه) به صورت پی دی اف تدوین و آماده کردهام و در وبلاگ ههوهتوو آپلود کردهام. که همکاران با دانلود آن میتوانند ازش استفاده کنند و در پایان تعطیلات با ارزشیابی از این فعالیتها سطح آگاهی و اندوختههای دانشآموزان خود را بسنجند.این فعالیتها برای آزمون مرحلهی سوم پیشرفت تحصیلی دانشآموزان که خرداد ماه برگزار میشه بسیار مفید و سودمند است.امیدوارم همکاران از آن سود
ببرند. (لطیف سلطانی)
شێعرێک له" Massimo Bontempelli"شعیری و نووسهری ئیتاڵی وهرگێڕانی کاک زانکۆ یاری
شێعرێک له" Massimo Bontempelli"شاعیر و نووسهری ئیتاڵی
وهرگێڕانی بۆ فارسی و کوردی کاک زانکۆ یاری
ماسیمو بونتمپللی در سال 1878 متولد و در 1960 از دنیا رفت. شاعر،رماننویس، منتقد و نمایشنامه نویس ایتالیایی در گسترش و پیشبرد سبک ادبی رئالیسم جادویی در ایتالیا سهمی بسزا داشته است، بیست و سه کتاب از این نویسنده و شاعر به جای مانده. رمان "آدمها در گذر زمان" به فارسی ترجمه شده و رمان "شطرنج در برابر آینه" که در 1922 نوشت و یازده سال بعد با نام Chess Set in the Mirror"" منتشر شد. رمان La scacchiera davanti allo specchio""، اثری درباره بازی شطرنج نیست بلکه مخاطب با داستانی سرگرم کننده روبهرو میشود که در برخی مواقع، خنده را بر لبان مخاطب مینشاند، برای شخصیت این داستان، زمان به سختی میگذرد و راوی داستان، کمکم خود را درون آینه مییابد و شخصیت اصلی آن پسر بچه ای ده ساله است که خود را در آن سوی آیینه در دنیایی متفاوت میابد که به دلایلی نامعلوم، در اتاقی خالی، محبوس شده است و در بالای شومینه، تنها یک آیینه و مهرههای شطرنجی دیده میشود و دیگر هیچ، نه تنها اتاق، که منظره بیرون از آن نیز، بغایت خسته کننده است.
شعری زیبا از این شاعر:
Davanti allo specchio
In una giornata chiara
illuminata dal sole
avvolta da tenue brezza
filtrava dalla mia finestra
inebriate dal profumo dei fiori
dal giardino sottostante, un'atmosfera di quiete
serena e silenziosa mi sentivo
quasi felice.
felice per un incanto della natura.
volli allora
sedermi allo specchio.
m'adornai I capelli
festeggiai il mio volto
con profumi e belletti.
cantavo dolcemente,sommessamente
il sole tramontava rosso di fuoco.
la sera stava calando
il silenzio era interrotto a tratti
ma ahime' il mio canto non solcava l'aria
il mio animo all'improvviso era diventato triste,
anche l'usignolo aveva cessato di cantare.
له بهرانبهری ئاوێنهدا
له ڕۆژێکی
ڕووناک له تیشکی ههتاو
پڕ له خۆزگە و حەز و ئاوات
تژی له شنهبایێک که له پهنجهرهوە دەهاتە نێو ژوورەکەم،
سهرخۆش له بۆنی عەتری گوڵانی نێو باغ و بێستان
له شوێنێکی مەند و بێدهنگ
ههستم بە بهختهوهریی دهکرد
بهختهوهر به هۆی ئهفسوونی سروشتهوە.
ههڵدهفڕم.
له بهرانبهر ئاوێنهدا،
کەزییەکانم ڕازاندەوه
ڕوخساریشم.
به ئهسپایی گۆرانی دهڵێمەوە.
ههتاوی ئاگرین
کهم کهم بهرەو خۆراوا هەڵدەکشێت
شهو کۆتایی پێ دێ
بێدهنگییهک، مەوداکانی تێک شکاندبوو
خۆمم له بهرانبهری ئاوێنهدا نوێی هاتە پێش چاو
بهڵام مخابن،
گۆرانییەکانم بۆشاییهکەی نەدەشکاند.
له ناکاو ڕۆحم خهمێک دایگرتبوو،
ئیدی تەنانەت بولبولیش
نەیدەچریکاند.
............................
در برابر آینه
در روزی
درخشان از تابش خورشید
لبریز از رٶیا و آرزو
مملو از نسیمکی که از پنجره میآمد،
مست رایحهی گلهای باغ
در فضایی آرام
احساس خوشبختی میکردم
خوشبخت بخاطر افسون طبیعت.
پر میگشایم
در برابر آیینه،
گیسوانم را میآرایم
و چهره ام را.
به آرامی آواز میخوانم
خورشید آتشگون
اندک اندک غروب میکند
شب به پایان میرسد.
سکوت، فاصلهها را شکسته بود
در مقابل آیینه ،خودی تازه یافتم
اما افسوس،
آواز من فضا را نمیشکافت
روحم ناگهان غمگین شده بود
حتی بلبل نیز
از آواز دست کشیده بود.
......................
هه ڵبژاردن و وهرگێڕانی بۆ کوردی و فارسی:
زانکۆ یاری
خوێندکاری ئهدهبییاتی ئینگلیزی،زانستگای کوردستانی سنە
پێداچوونەوە:لەتیف سوڵتانی
شێعرێک به زاراوهی جوانی کرمانجی سهروو له مامۆستا ئهحمهدی خانی باوکی نهتهوهگهرایی کورد
شێعرێک به زاراوهی جوانی کرمانجی سهروو له مامۆستا ئهحمهدی خانی باوکی نهتهوهگهرایی کورد.
(شعری با لهجهی زیبای کرمانجی شمال(کردی شمال) از استاد احمد خانی پدر ملیگرایی کورد)
استاد احمد خانی در این چند بیت سه قرن پیش فریاد میزند، ای ملت کورد درد شما جدایی و تفرقه و پراکندگی و عدم اتحاد شماست، برای همین است که از هم دورید،استاد خانی در این شعر آرزو میکند که ای کاش ما کوردها هم برای خود دارای پادشاهی ازآن خود میبودیم.
"پێشهکیی مهم و زین"
ئهز مامه ده حێکمهتا خودێ دا
کورمانج دێ دهولهتا دنێ دا
ئایا ب چ وەجهێ مانە مەحرووم ؟
بێلجوملە ژ بۆ چ بوونە مەحکووم ؟
کورمانج نە پڕ دبێ کەمالن
ئەمما یەتیم و بێ مەجالن
فێلجوملە نە جاهێل و نەزانن
بەلکی، سەفیل و بێ خودانن
ئەڤ ڕۆم و عەجەم ب ڤان حەسارن
کورمانج هەمی ژ چار کەنارن
هەرچی برە شیری دەستێ هیممەت
زەپ کر ژخۆرا ب مێری دەولەت
گەر دێ هەبایا مە ژی خودانەک
ئالی کەرەمەک لەتیفە دانەک
گەر دێ هەبایا مە سەرفرازەک
ساحێب کەرەمەک سوخەن نەوازەک
گەر دێ هەبایا مە ئیتیفاقەک
وێکرا بکرا مە ئینقیادەک
تەکمیل دکر مە دین و دەولەت
تەحسیل دکر مە عێلم و حێکمەت
ڕۆم و عەرەب و عەجەم تەمامی
هەمیان ژ مەرە دکر غولامی
له پای بیستؤین خاکم بکهن(مرا در کنار بیستون به خاک بسپارید)
(له پای بیستؤین خاکم بکهن)-شێعرێک به زاراوهی جوانی کوردی خواروو له کاک موعین شاهوهیسی شاعیری کوردی کهلهوڕ -له گهڵ فایلی دهنگیی
(مرا در کنار بیستون به خاک بسپارید)- شعری با لهجهی زیبای کوردی جنوب از کاک معین شاهویسی شاعر کورد کلهر- همراه با فایل صوتی
م ئمڕوو سرؤیت وشک باشوورم
گ کؤیژ ئڵاتمه
له گهرته چؤیچان خێاڵ
چاو مردنم دانه
من له واران سهرهتاتگی کهر بهنامییم
گ کؤیژ ئڵاتمه
ههر جار له خهوهیلم
هاو نیشتمان مردهشوورهیلم و
وێنهێ کهتیبهێ قهورسان دؤینم
یه له قؤیله مزیانییهیلهمه گه
من ئاویاری زهلهیل باشوور بییهم
زهل و زهل و زهل
خوهزوو بؤیاتامه تامخوهشی دهم ئایهم خوهرهکهیل
زهلیهم بهنه پهلهوهرهیل ورسێ
تا له ڕخهیل م ئاشاس بگرن
بهڵام له بێدهسڵاتی م
ژهنیار گوورانی خوهشییهن
.....................
من امروز در کمال غرور خار و خاشاک خشک کوهستانهای کردستانم(باشوور)
که طوفانهای خیال خبر نیستی ام را داده اند
من از بارانیام که سر و گوشم می جنبد برای بدنامی
و مدتیست بدور واژه های مرگ چنبره زده ام
هر مرتبه در خیالم میهمان غسالهایم و بینای کتیبهی قبرستان
از عمیق مژدگانیهای من
آبیاری گیاهان ولایت کردستان(باشوور) است
که هر چه آبشان میدهی نمیرویند
گیاه بیمایه، گیاه بیمایه، گیاه بیمایه
ای کاش خوشترین مزه برای آدمخواران میشدم
زهرهام را بدهید به جوجه پرندگان گرسنهی آزادی
تا از جرات من آسایش بگیرند
بلکه در ناتوانیهای من موزیسین آوای(گۆرانی) خوشحالیاند.
هۆنڕاوهیهک له شامیکرماشانی
هۆنڕاوهیهک له مامۆستا شاهموراد موشتاق ناوبانگ به "شامیکرماشانی" به زاراوهی کوردی- خواروو( بنزاراوهی کهلهوڕی،کرماشانی)
شعری از استاد "شامی کرماشانی" با لهجهی زیبای کوردی جنوب(زیرلهجهی کلهری)+ فایل صوتی
"ڕوون نهواتی"
مهردم باینه دیار، ئی بهدبهختییه
ڕوون خاترجهم، وهی شاره نییه
چیم ڕوون بسینم، له یاروو بهقاڵ
ئهڕای ناو ههڵوای، جومعهی ئاخرساڵ
سڵامی کردم،وهت:ئهلهیک گشتکهس
ئهو کاسه ئهڕای، چه گرتید وهدهس؟
ماس توای؟نهیرم،ڕوب توای؟نییه
شیره دوو جوور ههس،سفید و سیهھ
وهتم: مهشهیی زندهی گیانت بوو
بهقاڵی بایس گشت جنسی داشتوو
وهتم:ڕوون توام،ڕوون خاترجهم
ئهر دیری بیهپیم، گیان خوهت قهسهم
بهقاڵ گورجهو بی، ئهوهڵ کاری کرد
دهس چهپ هاورد دهس ڕاسم گرت
ماشهڵڵا وه زوور، مهشهیی ئهلییهسکهر
وه ئهوهڵ تهکان، کیشادهمه دهر
وهت:خوهم عهشایر، چهکیدهی کوردم
ده مهن ڕوون له ماڵ، خاڵووم هاوردم
دوو ساعهت و نیم، له ڕوون تاریف کرد
وه گیان سهرکار، مهغز له سهرم برد
نه مهزهی کردم،نه لهلی خواردم
شهش تمهن و نیم، ئهڕای شماردم
ههرچهند قهرز کردویم، وهلی وه خوهشحاڵ
شیره و ئارد و ڕوون، هاوردمه ماڵ
تا ڕوون ڕشاندم، وه ناو تاوه
دیم بووگهن ڕوون خهیلێ خراوه!
وه گیان سهرکار، شووخی دهر ڕهفته
من گهمان کردم، بووگهن نهفته
زهڕهی له ههڵوا، نیامه بان زوان
دڵ و دهروونم، وهختوو بایته بان
تاوه ههڵ گردم، بهرهو ناو ههسار
گنگن لهی ههڵوا، دامه قهی دیوار
ههمسایهیل وهتن:"شامی"شیت بییه
وهتم:نه مهردم یه بهدبهختییه
پویلم ههرامه یه بایس بڕشیت
ئهر بهشی بکهم،مردییهکان کوشیت
دامهی قهی دیوار، ماڵهیک هاوردم
تاقنمای ناوڕاس، بهنکهشی کردم
ئی قاڵه ڕهسی، وه گووش ساهیوماڵ
هاته ناو ههسار، کردهی گرم و قاڵ
ژن ساهیوماڵ،وه ماڵ هاته دهیشت
وهتوو چه پنهان مردگ ئهڕام نهیشت
ئهو ههر دوشین دات، من دهنگ نهکردم
ئاخر مهجبوور بیم، ناو باوکی بردم
تا یهی دوشین دام، ههم پیاو و ههم ژن
چو سهگ ههڵامات، هاوردن پهی من
پیاو هاته وهر، ژنه کهفته پشت
چنگ نانه حهڵقم، وه زیله وه مشت
ههفت ههشت دهس خواردم،دوو دهس وهشانم
بیس کرانشین ڕشیانه بانم
ناو ههسار بییه، مهیدان نهبهرد
جهنگ شرووع کریا، وه ئهسڵهحهی سهرد
وه تهشت ڕهختشوور،ئهفتاوه و ئاوپاش
یهکێ ئاتهشڕیز،یهکێ وه مهقاش
تایفهی ئهوان،فامیلهیل من
ئامادهی جهنگ بین، ههم پیاو و ههم ژن
من دیم کار گهنه،ناو خودا بردم
کراواتهکهی باقرخان گرتم
ههر وهک کیسهکهش له ناو حهمام
دریژی کردم مشتووماڵی دام
باقر خان له ژیر، بیس نهفهر له بان
من له ناوڕاس،جوور کهواو لای نان
شهمه و شهکرهلی،شهمسوڵڵا و شیرزا
مووسا و مام وهلی، مستهفا و میرزا
بچیم وه سهر وهخت، ژنهیل دهلیر
دهستهی چوو پڵنگ، عدهی وینهی شیر
مهرزیه و مههوهش،مههین و مههناز
شوهره و شهراره،شههین و شههناز
ئامنه و ملووک، ئاسیه و ئهقدهس
زوڵف یهکتری، پیچانوون وه دهس
تابان وه تاکهوش،جیران وه جاڕوو
لهیلا وه لهقه و گوڵبانوو وه چوو
مههوهش مهدهووش بی،قهمهرتاج غهش کرد
نسرهت خوهی ههڵاک، له بان لهش کرد
چهن شیشهی ماتیک، له هنگام جهنگ
ڕشیاو و شکیا، زهمین کرد وه ڕهنگ
یهی کیلوو کهنیا، زوڵف گیس جووراوجوور
ههنایی،سفید،سیاه،بازوو بوور
دوو ساعهت و نیم، جهنگ ئدامه داشت
سهد لهعنهت وه ڕوون، توخم نزا کاشت
بهعدهز مهرافه و دهعوا و گرم و قاڵ
سهیل جهنگ کهرهیل، یهکیهک چینه ماڵ
خوهم تهنیا مهنم، وه دڵهی پڕ دهرد
گیج و سهرگهردان، شهرمهنده و ڕووزهرد
نه ڕای پهستم بی،نه ڕاگهی پیشم
نه ڕووی ماڵ خوهم، نه قهوم و خیشم
وهتم: سوب بچم سمساری بارم
ههستیم ههڕاج کهم بچمه پهی کارم
"شامی" مهرافهی ڕوون نهواتی
ههستیت داده باد خستتیه لاتی!
زمسان 1344
دانلود فایل صوتی "ڕوون نهواتی" با دکلمهی زیبای معین شاهویسی
شارهکهم سنه
ئەم چەند بەیتەم لە کتێبی (شارهکهم سنه) لە مامۆستا "محیالدینحقشناس"وەرگرتووە شاعێری سنەیی-لە دایک بووی 1303 هەتاوی- مەرگ 1392 )
(شارهکهم سنه)- شعری با زیرلهجەی اردلانی- سنندجی
سنه شارهکهم شار شیرینم بێشکهی له دایک بوون ههلۆرک ژینم
سنهی قارهمان سنهی ههڵۆخان سنهی مهستوورهی شاعێر کوردستان
تهکیهگای گهلم مهنزڵ ئهجدادم ئهر تۆ ئاباد بیت منیچ دڵشادم
خوهشهویسی تۆ سنه ئایینم من چاوم بۆچهس تۆی پێ نهوینم؟
ئههای ئاویهر ئهوه من هاتم دهس پهروهردهکهی ئاو و ههواتم
له پێچ پێچ ڕێگهی کوچک کێشهکان به ههڵاک ههڵاک خوهم ئهکێشمه بان
له سهر قولهکهت وچانێ ئهگرم ئارهق سهروچاو به شهماڵ ئهسڕم
ئهچمه ناو خهیاڵ تا دائهنیشم به یاد گوزهشتهت ئاخ ههڵئهکێشم
بموهخشه ئهوهڵ سڵامم نهکرد ئاویهر خهفهت له بیرمییهو برد
جا ئیسه سڵام ئاویهر گهوره ڕهفێق قهدیم نه هین ئهم دهوره
وهختێ گوزهشتهت تێرمهو بیرم به حاڵ زارت تێرتێر ئهگیرم
ڕاسی چهی پێ هات سهفای خهیرزنه ئهوه کوا جهنجاڵ دهور ئهو خزنه؟
خهیرئهلیاسهکهت نهما سهیرانی کانی ئاڕایش کوێر بوو باوانی
مهرزه و بهڕهزات عهتری نهماگه لاله و زهمهقت کز و ژاکیاگه
هیچ کام له دهنگ خوهش ڕێگهکهت نهما گهل گهل و جووق جووق بێنهو له سهردا
کوا ئهو کوڕگهله وا ئهیانناڵان له سۆز دڵهو له سهر یاڵهکان:
"تاقهگوڵێک بووم به سهر یاڵهوه عاجز بووم به دهس بای شهماڵهوه"
"تاقه گوڵێک بووم بۆ خوهم ئهشنیام بای شهماڵ دای لێم له ڕیشه کنیام"
تاقه دارهکهت دار گوێزێ بووگه یادگار دهس عهزیزێ بووگه
ئهو دهسه بشکێ وا ئهوی سووزان تاقه دارهکهی سنهی ئهردهڵان
کانی وهفاکهت لهو ڕۆژهو نهما له ناو خهڵکهکهت باری کرد وهفا
سهیرانگا، سهیر و سهفای نهماگه ئاجۆر و سیمان سیمای گۆڕاگه
به زۆر یا به زهڕ کریاوه به ماڵ هاوسا له هاوسا ناپرسێ ئهحواڵ
شارهکهم بمرم بۆ دڵ پڕ کهیلت کوانێ خهسراوا گهردشگای لهیلت؟
سنه باخگهلت ئاساریان نییه ههرچێ ئهڕوانم دیاریان نییه
سنه ئهم باسه کۆتا کهم خاسه ئهم باسه مایهی دهرد و کهساسه
مجموعهای ازعکسها و جملات تصویری حکیمانه و آموزنده
مجموعهای ازعکسها و جملات تصویری حکیمانه و آموزنده که خودم از سایتهای مختلف گردآوری کردم و به صورت فایل پیدیاف درآوردم،برای علاقمندان و دوستان آپلودش کردم که بتوانند همهشو یکجا دانلود کنند و ازش استفاده کنند.
حجم: 6 مگابایت
تعداد صفحات: 170 صفحه
مێژووی ڕۆژی جیهانیی زمانی دایک(تاریخچهی روز جهانی زبان مادری)
مێژووی ڕۆژی جیهانیی زمانی دایک - دووی ڕهشهمه
(تاریخچهی روز جهانی زبان مادری) - دوم اسفند
International Mother Language Day
زمان ناسنامه و کۆڵهکهی ژیان و مانی نهتهوهیه. ههر نهتهوهیهک زمانهکهی لێ بسەندرێتهوه، خۆشی لهنێو دهچێ و دهفهوتێ. ههر نهتهوهیهک ئهگهر سهربهخۆییشی نهبێ، بهڵام زمانهکهی خۆی بپارێزێ، ههرگیز نامرێ و ههر ڕۆژێ دێت که سهر دهکهوێ و سهربهخۆ دهبێت.
پێشێلکردنی مافه زمانییهکانی نهتهوهیهک لهلایهن نهتهوهیهکی تر یان دهسهڵاتی نهتهوهیهکی تر، دهبێته هۆی ناکۆکی و شهڕ له نێوانیاندا و، سنوور دهخاته نێوان نهتهوهکان و سنووری نێوانیان دهبێته شووره و ئاگر.
ڕێزنان له مافه زمانییهکان، دهبێته هۆی ئهوهی که نهتهوه جۆربهجۆرهکان تهبا و دهست لهنێو دهستی یهکتر، پێکهوه بۆ پێشچوونی مرۆڤایهتی ههنگاو بنێن و، سنوورهکانی نێوانیان تهنها دهبێته سنوورێکی کاغهزی و نهخشهیی.
نموونهکهی ئورووپایه که به ڕێزگرتن له مافی زمانی و له ئهنجامدا ههموو مافێکی تری یهکتر، توانیویانه به کردهوه ههموو سنوورێک له نێوان خۆیان لا ببهن. کهسێ که پهساپۆرتی وڵاتێکی ئورووپاییی ههیه بهئاسانی دهتوانێ ماڵهکهی بگوێزێتهوه بۆ وڵاتێکی تری ئورووپایی و بۆ خۆی لهوێ بژی بێ ئهوهی هیچ ڕێگرێک بۆی بێته پێشهوه.
٢١ی فێبریوەری ڕۆژی جیهانیی زمانی دایکه.
یوونێسکۆ له ساڵی ١٩٩٩ بڕیاری دا که ٢١ی فێبریوەری که بهرانبهره به ٢ی ڕهشهمه، ببێته "ڕۆژی نێونهتهوهییی زمانی دایک International mother language day".
ڕۆژی جیهانیی زمانی دایک ههموو ساڵێ لهلایهن دهوڵهتانی ئهندام له یوونێسکۆ، له نووسینگهی سهرهکیی یوونێسکۆ له پاریس یادی دهکرێتهوه بۆ پاڵپشتیی زمانی و فهرههنگی و ههمهچهشنیی زمانی.
مێژووی "ڕۆژی جیهانیی زمانی دایک"
نیمچه دوورگهی هیندووستان که مۆڵگهی بهریتانیا بوو له ساڵهکانی ١٩٤٧ و ١٩٤٨دا گۆڕانی به خۆیهوه بینی و چوار وڵات سهربهخۆیییان بهدهست هێنا: هیندووستان، بورما، سهیلۆن (سریلانکای ئەوڕۆ)، پاکستان (به ههردوو بهشی ڕۆژاوا و ڕۆژههڵاتهوه):
له ڕۆژاوای پاکستان به "ئوردوو" قسه دهکرا.
خهڵکی ڕۆژههڵاتی پاکستان به "بهنگلایی" قسهیان دهکرد. دهورووبهری ساڵانی ١٩٥٢-١٩٥٠ توێژی مامناوهندیی گهشهسێن له ڕۆژههڵاتی بهنگاڵدا دهستیان کردبوو به شۆڕشێک که دواتر به "بزووتنهوهی زمانیی بهنگلایی Bangla Language Movement" ناسرا.
لهپڕا حوکوومهتی ئهو دهمەی پاکستان له جاڕنامهیهکی ئاوهڵادا ڕایگهیاند که تاقه زمانی ڕهسمی له سهرانسهری پاکستان به ڕۆژههڵات و ڕۆژاوایهوه دهبێ تهنیا و تهنیا ئۆردوو بێت.
ڕۆژههڵاتی پاکستان، لهبهر ئهو بڕیاره ئاڵۆزیی تێ کهوت،
دژ بهو بڕیاره ڕژانه شهقامهکان.
پۆلیس ههر چهشنه کۆبوونهوهیهکی ڕێنهدراو کرد. سهرهڕای ئهمه، خوێندکارهکانی زانکۆ له شاری داکا و کۆڵێجی پزیشکیی داکا و باقیی چالاکه سیاسییهکان، له ٢١ی فێبریواریی ١٩٥٢، ناڕهزایهتییهکیان خسته ڕێ.
له نێزیکی نهخۆشخانهی کۆڵێجی پزیشکیی داکای پایتهختی ئێستای بهنگلادێشدا، پۆلیس تهقهی له خۆپیشاندهران کرد و کۆمهڵێ کهس کوژران.
بزووتنهوهکه پهرهی سهند بۆ ههموو ڕۆژههڵاتی پاکستان و تهواوی ههرێمهکه وهستا.
پاش ئهوه حکوومهتی پاکستان کۆڵی دا و زمانی بهنگلایییهکانی برده ڕیزی زمانی نهتهوهیی له پاکستاندا.
کاریگهرییهکان
ئهم بزووتنهوهیه بوو به تۆوی بزووتنهوهی سهربهخۆیی که دهرهنجامهکهی بوو به جیابوونهوهی ڕۆژههڵاتی پاکستان و سهربهخۆییی بهنگلادێش له ساڵی ١٩٧١دا.
بۆ ئهوهی ئهم بزووتنهوهیه پیرۆز بکرێت، منارهی شههید که پهیکهرێکی بۆنهیی و نیشانهیییه، له شوێنی کوشتارهکه چێ کرا.
له بهنگلادێشدا ئهو ڕۆژه به ڕۆژی بزووتنهوهی زمان، یان ڕۆژی شۆڕشی زمان ناو دهبرێت ههروهها (ڕۆژی شههیدانی زمان) یان (ڕۆژی شههیدهکان)یشی پێ دەوترێت.
لهلایهن بهنگلادێشهوه به نهتهوه یهکگرتووهکان پێشنیار کرا با ئهو ڕۆژه بکرێته ڕۆژی جیهانیی زمانی دایک.
یونسکۆ (ڕێکخراوی پهروهردهیی، زانستی و فهرههنگیی نهتهوه یهکگرتووهکان)
لهسهر ئهو پێشنیاره و به پاڵپشتیی ٢٨ وڵاتی ئهندامی، له نۆڤهمبری ١٩٩٩دا ڕۆژی ٢١ی فێبریوهری، ٢ی ڕهشهمه، ٢ی اسفند، بوو به "ڕۆژی جیهانیی زمانی دایک".
هەموو ساڵێک زۆر لە بەکارهێنەرانی فهیسبووک وێنۆچکهی ناوهکهی خۆیان دەگۆڕن بۆ وێنهی ئهو پوستهرهی که یوونێسکۆ بڵاوی دەکاتەوە بۆ ڕۆژی جیهانیی زمانی دایک، ئهویش بۆ پاڵپشتیکردن له ڕۆژی جیهانیی زمانی دایک.